Kelly Keasberry, 11 februari 2026
De Begijnhofkerk in Mechelen. Een kleurrijke cirkel van kunstwerken van Lucy d’Souza verbeeldt het Zonnelied van Franciscus: hoe alles met alles verbonden is. In die setting geef ik een lezing over integrale ecologie en Laudato Si’.
Zulke avonden trekken vaak een bont gezelschap: katholieken en protestanten, mensen uit leefgemeenschappen, wetenschappers, vrijwilligers, activisten, mensen uit de milieubeweging. Wat mij altijd weer inspireert, is niet alleen de lezing zelf, maar ook het gesprek achteraf. Zoveel mensen die vanuit verschillende invalshoeken werken aan hetzelfde bewustzijn. Integrale ecologie is duidelijk geen niche, maar een onderstroom. En soms zelfs het begin van samenwerking.
Eerherstel voor de veertigdagentijd
Tijdens de vragenronde steekt een man zijn hand op. Hij is opgegroeid binnen de katholieke traditie, maar vandaag vooral getroffen door de ecologische crisis. “We moeten de vastentijd herontdekken,” meent hij.
Hij is niet de eerste die daarover begint. De veertigdagentijd – de periode voorafgaand aan Pasen – was traditioneel een tijd van matiging. Minder vlees, geen zoetigheid, eenvoudiger leven. Mijn moeder bewaarde als kind haar snoepjes in een vastentrommeltje. Een speelse maar duidelijke oefening in begrenzing.
Met de ontkerkelijking verdween die praktijk naar de achtergrond. Wat restte was nostalgie. Maar in een tijd van klimaatverandering, uitputting van grondstoffen en permanente overconsumptie krijgt vasten een nieuwe betekenis.
Vasten: het feest van de matiging
In een consumptiemaatschappij die draait op voortdurende verleiding is vasten een daad van vrijheid. Het is nee zeggen tegen overdaad om ja te kunnen zeggen tegen genoeg. Wie vast, oefent zich in begrenzing in een wereld zonder rem.
Wat de veertigdagentijd extra bijzonder maakt, is dat deze periode dit jaar samenvalt met de ramadan. Ook daarbij draait het om matiging, om het loslaten van onmiddellijke behoeftebevrediging. Een moslimvriendin vertelde me hoe ze tijdens de ramadan na enkele dagen een opmerkelijke helderheid ervaart. Doordat ze minder gericht is op eten, is ze meer gefocust in studie en gebed. Haar innerlijke ruimte neemt toe.
"Vasten is een daad van vrijheid. Het is nee zeggen tegen overdaad om ja te kunnen zeggen tegen genoeg."
Paus Franciscus spreekt in Laudato Si’ over “ecologische bekering”: een innerlijke omkeer die ons opnieuw leert leven vanuit verbondenheid met al wat bestaat. Vasten kan zo’n oefenplaats zijn. Niet als beperking, maar als bevrijding uit het automatisme van alsmaar meer.
Ook in andere religieuze tradities leeft die intuïtie. Tijdens de ramadan ervaren moslims hoe onthouding ruimte kan scheppen voor gebed en gemeenschapszin. De vormen verschillen, maar de kern is verwant: matiging zet je weer even stil bij wat werkelijk telt.
En precies daar raakt vasten aan ecologie.
De aarde lijdt onder grenzeloze groei. De planeet, maar ook haar bewoners raken uitgeput. Vasten is in die zin geen verarming, maar een herstel van evenwicht. De veertigdagentijd herinnert ons eraan dat overvloed niet vanzelfsprekend is, en onze bronnen niet onuitputtelijk.
Integrale ecologie in de praktijk
Vasten gaat verder dan voedsel. Het kan ook inhouden: minder kopen en meer delen. Je kleerkast opruimen en weggeven wat je niet meer draagt. Een tegel uitbreken om ruimte te scheppen voor verticaal groen in de stad. Een boom planten. Tijd vrijmaken voor zorg, stilte of ontmoeting. En bovenal: dankbaar zijn voor genoeg.
Dat is integrale ecologie in praktijk: het besef dat spiritualiteit en levensstijl niet losstaan van elkaar. Dat elke kleine keuze impact heeft, op onszelf én op de wereld om ons heen.
“Ik wil meedoen met de veertigdagentijd, maar hoe vul je die concreet in?”, vroeg iemand laatst. Een vastenkalender is een goed begin. Zelf ga ik dit jaar met die van Broederlijk Delen op weg naar Pasen. Maar uiteindelijk draait het niet om welk schema je gebruikt. Het gaat om de bereidheid om je aandacht opnieuw te richten op wat wezenlijk is.
Een oefenperiode voor duurzaam leven
Wist je trouwens dat deze periode je leven voorgoed kan veranderen? Volgens onderzoek van University College London duurt het gemiddeld 66 dagen voordat nieuw gedrag een gewoonte wordt. De veertigdagentijd is korter, maar biedt wel een afgebakende oefenruimte. En niet onbelangrijk: een ritme dat kan helpen om nieuw gedrag sneller eigen te maken.
Duurzame verandering begint niet met grote woorden, maar met kleine dagelijkse daden. Met een bewuste maaltijd. Met een vroege ochtendwandeling, of een moment van dankbaarheid voor wat er al is. Vasten is een uitnodiging om even uit de ratrace te stappen en opnieuw te leren genieten van genoeg. En soms blijkt het geluk dat je zo ver zocht, al die tijd al om de hoek te wachten.
Ik wens iedereen een bezielde en hoopvolle veertigdagentijd.
Kelly Keasberry is journalist en onderzoeker in de ecotheologie. Ze schrijft voor onder meer Tertio en het Nederlands Dagblad en is als PhD-onderzoeker verbonden aan het project Existential Challenges of Planetary Health (VU Amsterdam). In 2024 publiceerde zij Geworteld in verbinding. Een ecologische theologie voor de toekomst (Garant). Ze woont en werkt in Antwerpen. In haar werk verbindt zij interlevenbeschouwelijke dialoog, ecologie en maatschappelijke verantwoordelijkheid.